4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde “Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. …

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

…

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. …” hükmü,

Anılan Kanun’un “Genel tatil ücreti” başlıklı 47’nci maddesinde “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir. …” hükmü,

Aynı Kanun’un “Çalışma süresi” 63’üncü maddesinde “Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. …” hükmü,

  Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin “Araç Kullanma ve Dinlenme Sürelerine Uyma Mecburiyeti ve Denetleme Esasları” başlıklı 98’inci maddesinde “Araç Kullanma ve dinlenme sürelerine uyma mecburiyeti ve denetleme esaslarında uyulacak usuller aşağıda gösterilmiştir:

  A) Ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı 3,5 tonu geçen araçların şoförleri ile ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapan ve taşıma kapasitesi şoförü dahil 9 kişiyi geçen araçların şoförlerinin 24 saatlik herhangi bir süre içinde; toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4,5 saatten fazla araç sürmeleri yasaktır. …” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde “…78.3. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımlarına ilişkin ihale dokümanında, haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının belirtilmesi halinde teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine yer verilmesi ve her bir işçilik maliyeti için birim fiyat teklif cetvelinde ayrı satır açılması zorunludur.

78.3.1. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan ve teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine yer verilen hizmet alımlarında, birim fiyat teklif cetvelinde her bir işçilik maliyeti için açılan satırda, ilgili mevzuatına göre hesaplanacak sözleşme gideri ve genel giderler dahil asgari işçilik maliyetinin altında teklif sunan isteklilerin teklifleri, ihale dokümanına aykırı teklif sunulduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılır.

…

78.8. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde (ulusal bayram, resmi ve dini bayram günleri ile 1 Mayıs Emek ve Dayanışma günü, 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik günü ve yılbaşı günü) yaptırılacak çalışma için 4857 sayılı İş Kanununun 47 nci maddesi, fazla çalışmalar için ise aynı Kanunun 41 inci maddesi uyarınca hesaplanacak ücret, brüt asgari ücret üzerinden; idari şartnamede brüt asgari ücretin yüzde (%) fazlası öngörülmüş ise bu tutar üzerinden hesaplanacaktır. Bu durumda, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yaptırılacak çalışma için 4857 sayılı İş Kanununun 47 nci maddesi uyarınca belirlenecek ücretin hesaplanabilmesi açısından çalışılacak gün ve personel sayısı ile fazla çalışma yapılacak hallerde toplam fazla çalışma saati ihale dokümanında belirtilecektir.” açıklaması,

İdari Şartname’nin “İhale konusu işe/alıma ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin/alımın;

a) Adı: Adıyaman İl Özel İdaremiz Hizmetlerinde Kullanılmak Üzere Sürücülü (Yakıt Hariç) İş Makinesi Kiralama Hizmet Alım İşi

b) Türü: Hizmet alımı

c) İlgili Uygulama Yönetmeliği: Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği

ç) Miktarı:

İş Kaleminin Adı/Kısa Açıklaması Araç Sayısı Süre
1) Kanal Kazıyıcı Yükleyici (Kırıcı Ataşmanlı) 3 250 Gün
2) Lastik Tekerlekli Yükleyici (Loader) 3 250 Gün
3) Damperli Kamyon (16 M3) 12 250 Gün

Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer almaktadır.

d) İşin yapılacağı/malın teslim edileceği yer: Araçlar Adıyaman İl Özel İdaresine Ait Ek Hizmet Binasına Teslim Edilecektir.” düzenlemesi,

Anılan Şartname’nin “Teklif fiyata dâhil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde “25.1. Sözleşmenin uygulanması sırasında, ilgili mevzuat gereğince ödenecek ulaşım, sigorta, vergi, resim ve harç giderleri teklif fiyatına dâhildir.

25.2. 25.1 inci maddede yer alan gider kalemlerinde artış olması ya da benzeri yeni gider kalemlerinin oluşması hallerinde, teklif edilen fiyatın bu tür artış ya da farkları karşılayacak payı içerdiği kabul edilir. Yüklenici, bu artış ve farkları ileri sürerek herhangi bir hak talebinde bulunamaz.

25.3. Teklif fiyata dâhil olan diğer giderler aşağıda belirtilmiştir:

25.3.1.

Her türlü vergi, resim, harç, KİK payı, operatör gideri, araçların bakım ve onarımı, tamir masrafları, şoförlerin ulaşım, araçların nakliyesi, araçların TÜVTÜRK muayenesi, yazlık-kışlık lastik değişimi, araçların sigortası, kaskosu, araç giydirme, araç yakıt kiti, GPS, Adblue vb. tüm giderler

25.3.4. Bu madde boş bırakılmıştır.

25.4. Sözleşme konusu işin bedelinin ödenmesi aşamasında doğacak Katma Değer Vergisi (KDV), ilgili mevzuatı çerçevesinde İdare tarafından yükleniciye ayrıca ödenir.

25.5. Kısa vadeli sigorta prim oranları belirtilecektir.

2,25” düzenlemesi,

Teknik Şartname’nin “İşin Konusu” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1- Muhtelif köy yollarında yol yapım işlerinde kullanmak üzere iş makinesi ve kamyon kiralama işidir.” düzenlemesi,

“Çalışma Saatleri ve Mesailer” başlıklı 2.2’nci maddesinde “Tüm araçların günlük belirlenen (Günlük 10 Saat) çalışma süresi içinde 4857 sayılı İş Kanunundan kaynaklı şoför/operatörlere verilmesi gereken fazla mesai YÜKLENİCİ’ye aittir ve teklif fiyatına dâhildir. Ek mesai ücretinin hesabı, araçların günlük yevmiyesinin günlük saatlik ücretine bölünmesi ile bulunan saatlik tutarın fazla mesai saatiyle çarpılması sonucu bulunan tutar üzerinden hesaplanacaktır. Bu ek mesaiden kaynaklı 4857 sayılı İş Kanunundan kaynaklı şoför/operatörlere verilmesi gereken fazla mesai, Yemek bedeli YÜKLENİCİ’ye aittir ve teklif fiyatına dâhildir.” düzenlemesi,

“Araçların Teknik Özellikleri” başlıklı 4’üncü maddesinde “4.1.1 Damperli Kamyon

1. Kamyon günde ortalama 10 saat çalışacaktır.

…

4.1.2 Kazıcı Yükleyici Kepçe (Kırıcı Ataşmanlı)

1. İş Makinesi günde ortalama 10 saat çalışacaktır.

…

4.1.5 Loader Yükleyici Kepçe

1. Günde ortalama 10 saat çalışacak. …” düzenlemesi,

“Araçların Çalışma Saatleri ile Çalışma Şartları ve Ücret Bilgileri” başlıklı 5’inci maddesinde “1. Araçlara yakıt İDARE tarafından karşılandığından, araçlar 7/24 esasına göre kiralanacak olup, acil durumların ortaya çıkması durumunda, araçlar 10 saatten fazla da çalıştırılabilecektir. Fazla çalışma ücreti yükleniciye ait olduğundan, yüklenici fazla çalışma ücretini aylık çalışma saatinin %10 civarında olacak olup, yüklenici fazla çalışma ücretini buna göre hesaplayıp teklif fiyata dahil edecektir.

2. İhale hakediş değerleri hesaplamasında, İş Makinesi ve Kamyonlar fiilen günlük çalışma puantaj uygulanacaktır. YÜKLENİCİ günlük 10 saat çalışmayı hesaplamasında fazla mesai hesaplayıp fiyat teklifi verecektir. Fazla mesai bedeli yükleniciye ait olup, yüklenici tarafından şoföre verilecektir.

3. Araçların çalışmadığı saatlerde İDARE’nin belirlediği yerlerde park edecek olup, İDARE’miz izni olmadan asla; bakım onarım, muayene vb. durumlar dahil olsa bile dışarı çıkartılmayacaktır.” düzenlemesi,

“Genel Hususlar” başlıklı 11’inci maddesinde “15. İşin süresi içinde olan tüm Bayram ve Resmi tatillerde çalışma yapılabilecektir. Bu çalışmalar için araçların bir günlük yevmiyesi ödenecektir. Belirlenen günlük çalışma saatinden fazla bir çalışma olursa ek mesaisi 2.2. maddeye göre verilecektir. Bayram ve Resmi tatillerde yapılacak çalışmada 4857 sayılı İş Kanunu’ndan kaynaklı şoför/operatörlere verilmesi gereken fazla mesai ücreti YÜKLENİCİ’ye aittir ve teklif fiyatına dâhildir. Yüklenicinin bu ücretleri teklif fiyatına yansıttığı kabul edilecektir.” düzenlemesi yer almaktadır.       

İhaleye ait Birim Fiyat Teklif Cetveli aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

İhale konusu sürücülü (yakıt hariç) iş makinesi kiralama hizmet alım işi kapsamında, 250 gün süreyle 3 adet kanal kazıyıcı yükleyici, 3 adet lastik tekerlekli yükleyici ve 12 adet damperli kamyon olmak üzere toplam 18 adet aracın kiralanacağı ve aynı süreyle 18 sürücünün tam zamanlı olarak çalıştırılacağı,

Teknik Şartname’de yer alan düzenlemelere göre, ihale konusu iş kapsamına dâhil tüm araçların günde 10 saat çalıştırılacağı, 10 saatlik çalışmanın içerisinde fazla mesainin hesaplanacağı, acil durumların ortaya çıkması durumunda 10 saatten fazla çalışma da yaptırılabileceği, fazla çalışma ücretinin aylık çalışma saatinin %10’u civarında olacağının öngörüldüğü, ayrıca işin süresi içerisinde yer alan bayram ve resmi tatillerde çalışma yaptırılabileceği, bayram ve tatil günleri ile fazla çalışma için ödenecek ücretlerin, “araçların günlük yevmiyesinin günlük saatlik ücretine bölünmesi ile bulunan saatlik tutarın fazla mesai saatiyle çarpılması sonucu bulunan tutar üzerinden” hesaplanacağı ve 4857 sayılı İş Kanunu’ndan kaynaklı şoför/operatörlere verilmesi gereken fazla mesai ücretinin teklif fiyatına dâhil olduğunun belirtildiği,

İhale dokümanı içerisinde yer alan birim fiyat teklif cetvelinin işçi sayısı üzerinden teklif alınacak iş kalemlerine ilişkin kısmında, toplam 18 işçi (sürücü) için satır açılmış olduğu, fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yaptırılacak çalışma için söz konusu cetvelde satır açılmadığı tespit edilmiştir.

Çalışma süreleri ve ücretlerine ilişkin yukarıda aktarılan Teknik Şartname düzenlemeleri incelendiğinde, idarece şikâyete verilen cevapta, günlük 10 saat olarak belirlenen çalışma süresinin araç bazlı bir planlama olduğu, personelin çalışma süresini doğrudan etkilemediği ifade edilmesine karşın, anılan Şartname’nin 5’inci maddesinde “Yüklenici günlük 10 saat çalışmayı hesaplamasında fazla mesai hesaplayıp fiyat teklifi verecektir.” düzenlemesinin yer aldığı, buna göre öngörülen 10 saatlik çalışmanın, İş Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca normal çalışma süresini aşan kısmının, fazla çalışma olarak kabul edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte, Teknik Şartname’de 10 saati aşabileceği belirtilen çalışma süreleri ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yaptırılabilecek çalışmalardan da bahsedildiği, ancak söz konusu düzenlemelerde, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma yapılıp yapılmayacağı hususunun net olmadığı, ayrıca günlük 10 saat çalışma süresi içindeki fazla çalışma süresi de dikkate alındığında fazla çalışmaya ilişkin düzenlemelerin belirsiz olduğu, öte yandan bahse konu çalışmalar için ödenecek ücretlerin hesaplama yönteminin (“araçların günlük yevmiyesinin günlük saatlik ücretine bölünmesi ile bulunan saatlik tutarın fazla mesai saatiyle çarpılması sonucu bulunan tutar üzerinden” hesaplama) İş Kanunu’nun konuya ilişkin emredici hükümlerine uygun olmadığı, bu haliyle anılan düzenlemelerin isteklileri tereddüde düşürebileceği ve sağlıklı teklif verilmesini engelleyebileceği anlaşılmıştır.

Öte yandan başvuru sahibinin iddia ettiği üzere, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin, ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı 3,5 tonu geçen araçların şoförlerinin 24 saatlik süre içinde toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4,5 saatten fazla araç sürmelerinin yasak olduğu yönündeki emredici hükmü karşısında, ihale konusu iş kapsamında kamyon sürücülerinin günde 10 saat çalıştırılamayacağı anlaşıldığından bu husustaki iddianın da yerinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç itibarıyla başvuru sahibinin 1’inci iddiasının yerinde olduğu anlaşılmış olup bu nedenle ihalenin iptal edilmesi gerekmektedir.