4734 sayılı Kanun'un 10. maddesinin dördüncü fıkrasının (f) bendinde ise, yeni bir ihale yapmakta olan idarenin daha önceden üstlenilen işlerini yerine getiren yüklenicilerin belirli koşulların varlığı halinde iş veya meslek ahlakına aykırı davranışları nedeniyle ihale dışı bırakılmaları konusu düzenlenmiştir.
Anılan bentte, iş ve meslek ahlakına aykırı davranışların neler olduğu belirlenmeyip, bu davranışların belirlenmesi konusunda idareye takdir yetkisi tanındığı ve davranışların ispat edilmesi sorumluluğunun idareye yüklendiği; Kamu İhale Kurumu tarafından ise, söz konusu takdir yetkisinin idarelerce kullanılmasının objektif kriterlere bağlı olmasını sağlamak amacıyla Kamu İhale Genel Tebliği hükümleriyle düzenleme yapıldığı görülmektedir.,

Her ne kadar yoğunluk ve seviye olarak aynı düzeyde olmasalar da, kamu ihalelerine yönelik düzenlemelere uyulmasını sağlama veya bu düzenlemelere aykırı davranışların karşılığında verilen bir ceza niteliğinde olmak bakımından, gerek iş ve meslek ahlakına aykırı davranışlar gerekse kamu ihalelerine katılmaktan yasaklamayı gerektiren fiil ve davranışlar birtakım isteklilerin kamu ihalelerinden dışlanmasına neden olan müeyyidelere neden olabilmektedir. Bu nedenle, nasıl ki kamu ihalelerinden yasaklanmayı gerektiren fiil ve davranışların yoğunluğu, ağırlığı ve sübutu her somut olayın özelliklerine göre belirli bir irdeleme ve tespit gerektiriyorsa, yasaklamayı gerektiren fiil ve davranışlar kadar ağır ve önceden belirlenebilir bir kategoriye indirgenemeyen iş ve meslek ahlakına aykırı davranışların da somut olayın özelliğine göre kapsamlaştırılması ve yoğunluğunun ihlal düzeyine ulaşıp ulaşmadığının belirlenmesi gerekir.

İş ve meslek ahlakına ilişkin düzenlemelerin getiriliş amacı, kamu hizmetinin daha iyi işleyebilmesi, idare ile daha önce iş ilişkisine girmiş gerçek ve/veya tüzel kişilerin işin yürütümü sırasında yasaklamaya sebep olmasa dahi idarenin zararına, kamu hizmetinin aksamasına, zaman kaybına, hizmet kalitesinin düşmesine veya kamu kaynaklarının ziyan olmasına yol açacak fiillerin engellenmesine yöneliktir (Bkz. Dairemizin 17/09/2014 tarih ve E:2014/2429, K:2014/2941 sayılı kararı).

İhaleyi yapan idarelerce, isteklilerin beş yıl süreyle ihale dışı bırakılabilmesi için, isteklinin idareye yaptığı işler sırasında iş ve meslek ahlakına aykırı faaliyette bulunmuş olması ve bu durumun da idare tarafından tespit edilmiş olması gerekmektedir. Öte yandan, isteklinin ihale tarihinden önceki beş yıl içinde, ihaleyi gerçekleştiren idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğunun ihaleyi yapan idarece ispatı bakımından belirli bir şekil koşulu da aranmamaktadır (Bkz. Dairemizin 23/11/2015 tarih ve E:2015/3621, K:2015/4090 sayılı kararı).

Buna göre, herhangi bir ihaleye teklif veren isteklilerin ihaleyi yapan idareye ihale tarihinden önceki beş yıl içinde yaptıkları işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduklarından bahisle ihale dışı bırakılabilmeleri için bazı koşulların birlikte mevcut olması gerekir.

Bu koşullardan birincisi, katılım sağlanan ihale ile daha önce yapılan ve/veya yapılmakta olan olan işin aynı idareye ait olması gereğidir. İkincisi, aykırı yapıldığı iddia edilen faaliyetin ihale tarihinden geriye doğru en fazla beş yıl içerisinde ve işin ifası sırasında yapılmış olmasıdır.

Üçüncüsü, aykırı nitelikteki faaliyetlerin idare tarafından ispat edilmiş olmasıdır. Bütün bu üç koşulun yanında, aykırı olduğu iddia edilen faaliyetin iş veya meslek ahlakına aykırı nitelikte olması da gerekir. Dolayısıyla idareye düşen ispat külfeti, yalnızca maddi olarak birtakım aykırı faaliyetlerin gerçekleştirildiğine yönelik bilgi veya belgelerin işlem veya dava dosyasına sunulmasıyla yerine getirilememekte, bilgi veya belgeleriyle ortaya koyulan faaliyetlerin 4734 sayılı Kanun'un 10. maddesi anlamında iş veya meslek ahlakına aykırı nitelikte olması da gerekmektedir.

İş veya meslek ahlakına aykırı niteliğin her somut olayda dikkate alınması ve iddia edilen faaliyetlerin maddi vakıalarla eşleştirilerek iş veya meslek ahlakına aykırılığın somutlaştırılması gerekir.